Tên miền là gì? Cách chọn, đăng ký, trỏ và đổi tên miền

Bạn vừa đặt xong tên công ty, chuẩn bị in danh thiếp, và người làm web hỏi nên dùng tên miền nào. Câu hỏi nghe đơn giản nhưng chọn sai thì vài năm sau phải đổi, kéo theo website, email và cả thứ hạng Google. Bài này giải thích tên miền là gì, cách chọn, đăng ký, trỏ về hosting và đổi tên miền sao cho khách cũ vẫn tìm thấy bạn.

Tên miền là gì?

Tên miền (domain) là địa chỉ dạng chữ của một website trên Internet, như 123website.com.vn. Máy chủ trên mạng nhận ra nhau bằng địa chỉ IP, là một dãy số khó nhớ. Tên miền đặt lên trên dãy số đó một cái tên dễ đọc, dễ gõ, để khách chỉ cần nhớ tên công ty là vào được website.

Có thể hình dung tên miền như số nhà và tên đường in trên danh thiếp. Bạn đổi nhà cung cấp hosting, tức là dời đồ đạc sang một căn nhà khác, nhưng chỉ cần sửa chỉ dẫn của tên miền là khách vẫn tìm tới đúng chỗ. Tên miền còn là đuôi của email công ty như ketoan@tencongty.vn, in trên danh thiếp, hoá đơn, bao bì, nên đổi về sau tốn công hơn nhiều so với chọn kỹ từ đầu.

Tên miền, hosting và website khác nhau thế nào?

Ba khái niệm này hay bị gọi lẫn với nhau, trong khi chúng là ba thứ riêng, có thể mua ở ba nơi khác nhau. Bảng dưới đây so nhanh để bạn biết mình đang trả tiền cho thứ gì.

Thiếu một trong ba thì website không chạy: có tên miền mà không có hosting thì không có gì để hiện, có hosting mà không có tên miền thì khách chỉ vào được bằng địa chỉ IP. Vì vậy, khi nhận báo giá làm web, bạn nên hỏi rõ tên miền và hosting đã gồm trong giá chưa, và ai đứng tên từng thứ.

Cấu trúc tên miền gồm những phần nào?

Một tên miền đọc từ phải sang trái, mỗi phần cách nhau bằng dấu chấm và mỗi phần là một cấp. Lấy ví dụ www.tenmien.com.vn: .vn là đuôi quốc gia Việt Nam, com là nhóm dùng chung cho thương mại, tenmien là phần doanh nghiệp tự chọn, còn www là tên miền con.

Tên miền cấp 1, cấp 2, cấp 3 là gì?

Theo cách gọi của VNNIC, tenmien.vn là tên miền cấp 2, còn tenmien.com.vn là tên miền cấp 3 nằm dưới nhóm dùng chung com.vn. Cấp 1 là phần đuôi cao nhất như .vn hay .com, không ai đăng ký riêng được. Riêng tên miền con như shop.tenmien.vn thì bạn tự tạo trong phần quản lý DNS, hay dùng cho trang tuyển dụng hoặc landing page chạy quảng cáo.

Tên miền hoạt động thế nào?

Tên miền chạy được là nhờ hệ thống phân giải tên miền (DNS), hoạt động như một cuốn danh bạ khổng lồ. Khi khách gõ tên miền vào trình duyệt, máy của khách hỏi DNS xem tên đó ứng với địa chỉ IP nào, nhận về địa chỉ máy chủ hosting, rồi mới kết nối tới máy chủ để tải trang. Toàn bộ việc này diễn ra trong vài phần mười giây.

Email theo tên miền đi một đường gần giống nhưng hỏi một bản ghi khác. Khi ai đó gửi thư tới kinhdoanh@tencongty.vn, máy chủ gửi hỏi DNS bản ghi MX để biết máy chủ thư nào đang nhận thư cho tên miền này. Nhờ vậy, website và email có thể đặt ở hai nơi khác nhau mà vẫn dùng chung một tên miền.

Mỗi câu trả lời của DNS được lưu lại một khoảng gọi là TTL (thời gian lưu đệm), vì vậy khi bạn sửa bản ghi, thay đổi chưa có hiệu lực ngay với mọi người.

Các loại đuôi tên miền phổ biến

Đuôi tên miền chia làm hai nhóm lớn: đuôi quốc gia như .vn do VNNIC quản lý, và đuôi quốc tế như .com, .net, .org. Dưới .vn còn nhiều đuôi dùng chung theo lĩnh vực như .com.vn, .edu.vn, .biz.vn, .ai.vn.

Một chi tiết ít người biết: theo trang hướng dẫn của VNNIC, doanh nghiệp mới thành lập trong vòng một năm và hộ kinh doanh được miễn lệ phí, phí sử dụng tên miền .biz.vn. Phí các đuôi khác bạn xem tại trang đăng ký tên miền để có số mới nhất.

Nên chọn tên miền .vn hay .com?

Nếu khách chủ yếu ở Việt Nam, .vn hoặc .com.vn cho thấy ngay doanh nghiệp hoạt động trong nước và tên miền .vn được Nhà nước Việt Nam bảo hộ. Nếu bán hàng ra nhiều nước, .com quen mắt hơn với khách nước ngoài. Còn khi ngân sách cho phép, nhiều doanh nghiệp giữ cả hai đuôi cùng tên, dùng một đuôi làm địa chỉ chính và chuyển hướng đuôi còn lại về đó.

Cách chọn tên miền cho doanh nghiệp

Cách chọn tên miền tốt bắt đầu từ tên thương hiệu, sau đó gọt cho ngắn và dễ đọc. Một phép thử đơn giản là đọc tên miền qua điện thoại cho một người chưa biết công ty: nếu họ gõ đúng ngay lần đầu, không phải hỏi lại “có gạch ngang không”, “chữ y hay i”, thì tên đó đạt.

Một số tiêu chí chúng tôi hay dùng khi cùng khách chốt tên:

• Ngắn, không dấu, hạn chế số và gạch nối vì khó đọc qua điện thoại.
• Đúng tên thương hiệu, không gắn chặt với một sản phẩm hay một khu vực nếu sau này còn mở rộng.
• Không trùng hay na ná nhãn hiệu của người khác, để tránh tranh chấp và khách vào nhầm.
• Hợp làm địa chỉ email: info@tencongty.vn đọc lên phải trôi, không gây hiểu nhầm khi bỏ dấu.

Tiếp theo, bạn tra Whois để biết tên còn trống không. Nếu tên mong muốn đã có người đăng ký, đừng cố thêm số hay đổi chính tả cho bằng được; thường thêm một từ chỉ ngành hoặc khu vực, như tencongtyxaydung.vn, vẫn dễ nhớ hơn.

Quy tắc đặt tên miền của VNNIC

Với tên miền .vn, ngoài chuyện dễ nhớ còn có quy tắc bắt buộc. Theo hướng dẫn đăng ký tên miền của VNNIC, tên miền được chứa chữ a đến z, số 0 đến 9 và ký tự tiếng Việt, không phân biệt hoa thường. Được dùng dấu gạch nối nhưng không đứng đầu, đứng cuối, không có hai dấu liền nhau, và mỗi cấp không quá 63 ký tự.

Tên miền cũng không được xâm phạm lợi ích quốc gia, phải nghiêm túc khi bỏ dấu tiếng Việt, và không được giống tên cơ quan báo chí nếu bạn không phải cơ quan báo chí. Tên của tổ chức Đảng, cơ quan Nhà nước chỉ dành cho chính các đơn vị đó. Nguyên tắc chung là đăng ký trước được xét cấp trước, trừ tên miền dành cho đấu giá.

Cách đăng ký tên miền từng bước

Đăng ký tên miền không cần giấy tờ phức tạp, nhưng nên làm đúng thứ tự để tên đứng đúng chủ ngay từ đầu. Với tên miền .vn, bạn phải nộp hồ sơ qua một nhà đăng ký được VNNIC công nhận; chủ thể có địa chỉ tại Việt Nam chỉ được nộp tại nhà đăng ký trong nước.

1. Tra Whois để chắc tên còn trống, chọn luôn các đuôi muốn giữ.
2. Chuẩn bị thông tin chủ thể: tên doanh nghiệp, mã số thuế, địa chỉ, người đại diện, email và số điện thoại liên hệ còn dùng lâu dài.
3. Khai bản khai đăng ký theo mẫu của nhà đăng ký. Hồ sơ nộp trực tuyến được xác thực bằng chữ ký số hoặc định danh điện tử.
4. Thanh toán phí đăng ký và phí duy trì năm đầu, chờ tên miền được kích hoạt.
5. Nhận tài khoản quản trị tên miền, rồi trỏ tên miền về hosting và máy chủ email.

Tên miền quốc tế như .com thủ tục gọn hơn, nhưng thông tin chủ thể vẫn nên ghi tên doanh nghiệp. Dù đăng ký ở đâu, hãy dùng email công ty còn dùng lâu dài cho tài khoản, vì mọi thông báo gia hạn sẽ gửi về đó.

Quyền sở hữu tên miền: đứng tên ai?

Quyền sở hữu tên miền, nói đúng hơn là quyền sử dụng, thuộc về chủ thể ghi trong hồ sơ đăng ký. Tên miền đứng tên ai thì người đó có quyền gia hạn, chuyển nhà đăng ký, đổi bản ghi và chuyển nhượng. Vì vậy, khi nhờ đơn vị làm web hay một nhân viên đăng ký hộ, bạn cần yêu cầu đứng tên doanh nghiệp, không phải tên cá nhân người làm hộ.

Ngoài tên chủ thể, doanh nghiệp nên tự giữ tài khoản quản trị tên miền, hoặc ít nhất biết nó nằm ở nhà đăng ký nào. Tình huống khó xử nhất là muốn chuyển website đi nhưng không ai còn nhớ mật khẩu tên miền, người đăng ký năm xưa đã nghỉ việc, và việc lấy lại quyền quản lý có khi lâu hơn cả làm lại website.

Trỏ tên miền về hosting

Trỏ tên miền là khai báo các bản ghi DNS để tên miền dẫn tới đúng máy chủ website và máy chủ email. Bạn sẽ làm việc này khi vừa mua tên miền và hosting ở hai nơi, khi đổi sang hosting mới, hoặc khi nối một tên miền con với nền tảng khác như landing page hay cửa hàng trực tuyến.

Bản ghi A, CNAME, MX và nameserver

Phần quản lý DNS trông như một bảng nhiều dòng, mỗi dòng là một bản ghi. Bản ghi A trỏ tên miền tới địa chỉ IP của máy chủ hosting; bản ghi CNAME trỏ một tên miền con sang một tên miền khác, như www về tenmien.vn; bản ghi MX chỉ máy chủ nhận email; còn bản ghi TXT chứa các dòng xác minh như SPF hay mã xác minh của Google.

Nameserver là nơi lưu toàn bộ bảng bản ghi đó. Tên miền mua ở đâu thường dùng nameserver của nơi đó, nhưng bạn có thể chuyển sang nameserver của nhà cung cấp hosting hay một dịch vụ DNS riêng. Điều quan trọng là phải sửa bản ghi đúng ở nơi đang giữ nameserver; sửa ở chỗ khác thì không có tác dụng gì, đây là nhầm lẫn rất hay gặp.

Sửa bản ghi hay đổi nameserver?

Có hai cách đưa tên miền về hosting mới, khác nhau ở chỗ ai giữ việc quản lý DNS. Bảng dưới đây giúp bạn chọn trước khi bắt tay vào sửa.

Phần lớn trường hợp chỉ cần sửa bản ghi A, vì ít rủi ro cho email. Đổi nameserver tiện khi muốn một đơn vị quản lý trọn gói, nhưng hãy chép đủ bản ghi cũ sang nơi mới trước, nếu không email sẽ ngừng nhận thư.

Bốn bước trỏ tên miền về hosting mới

Trước khi sửa, bạn nên chụp lại toàn bộ bản ghi đang có để khôi phục nhanh nếu khai nhầm, và hạ TTL của bản ghi A xuống thấp trước một ngày để lúc đổi thật, thay đổi lan nhanh hơn.

1. Lấy địa chỉ IP của hosting mới trong thông tin bàn giao hoặc trang quản trị hosting.
2. Mở phần quản lý DNS tại nơi đang giữ nameserver của tên miền.
3. Sửa bản ghi A cho @ và www (hoặc CNAME www về tên miền chính) trỏ về IP mới, xoá bản ghi A cũ bị trùng, giữ nguyên MX.
4. Kiểm tra lại, rồi cài chứng chỉ SSL cho tên miền trên hosting mới.

Theo chuẩn DNS, bản ghi CNAME không được đứng chung với bản ghi khác cùng tên, nên tên miền gốc phải dùng bản ghi A. Nền tảng nào yêu cầu CNAME thì bạn nối họ với một tên miền con như shop.tenmien.vn và giữ tên miền gốc cho website chính.

Kiểm tra tên miền đã trỏ đúng chưa

Cách kiểm tra nhanh nhất là dùng công cụ Dig của Google Admin Toolbox: nhập tên miền, chọn loại bản ghi A, rồi so địa chỉ trả về với IP của hosting mới. Nếu vẫn ra IP cũ, bản ghi cũ còn trong bộ nhớ đệm, bạn chờ thêm. Thường chỉ vài phút tới vài giờ, nhưng Google lưu ý có trường hợp mất tới 48 giờ để thay đổi DNS có hiệu lực.

Khi địa chỉ đã đúng, bạn mở website trên cả máy tính và điện thoại dùng 4G, xem có ổ khoá HTTPS chưa, rồi chạy công cụ kiểm tra website để xem tốc độ và các mục SEO cơ bản. Đừng quên gửi một thư thử tới email công ty để chắc bản ghi MX vẫn nguyên.

Đổi tên miền website mà không mất khách và thứ hạng

Đổi tên thương hiệu, chuyển từ .com sang .vn hay gộp nhiều website về một, đến lúc nào đó doanh nghiệp có thể phải đổi tên miền website. Làm vội thì khách cũ gõ địa chỉ quen sẽ gặp trang lỗi, các bài đang có thứ hạng mất dần. Làm đúng thứ tự thì phần lớn khách và tín hiệu với Google đi theo sang tên miền mới.

Chuyển hướng 301 từng trang

Chuyển hướng 301 là cách báo cho trình duyệt và Google rằng một địa chỉ đã dời hẳn sang địa chỉ mới. Việc cốt lõi là lập bảng đường dẫn cũ và đường dẫn mới tương ứng, rồi chuyển từng trang về đúng trang mới cùng nội dung. Dồn hết về trang chủ là lỗi hay gặp nhất: khách tìm một bài cụ thể lại rơi vào trang chủ, còn Google coi như trang cũ đã mất.

Đặt chuyển hướng xong, bạn mở thử vài đường dẫn quan trọng như trang dịch vụ, bài nhiều lượt xem để chắc chúng về đúng trang mới, không vòng lặp, không lỗi 404. Nếu không cần thiết, đừng đổi cấu trúc đường dẫn cùng lúc với đổi tên miền, vì càng nhiều thay đổi một lúc càng khó tìm lỗi.

Báo Google bằng công cụ Thay đổi địa chỉ

Sau khi chuyển hướng chạy ổn, bạn xác minh cả tên miền cũ và mới trong Search Console bằng cùng một tài khoản, rồi gửi yêu cầu qua công cụ Thay đổi địa chỉ cho tên miền cũ. Theo trang trợ giúp này, bạn nên duy trì chuyển hướng ít nhất 180 ngày và tiếp tục trả tiền cho tên miền cũ ít nhất một năm, để người khác không mua lại rồi dùng vào mục đích xấu.

Trong hướng dẫn di chuyển trang web, Google nói rõ thứ hạng có thể dao động tạm thời và website cỡ vừa thường mất vài tuần trở lên mới ổn. Nếu website là nguồn khách chính, bạn nên làm vào mùa thấp điểm và nhờ người làm SEO theo dõi vài tháng đầu.

Đổi tên miền trên WordPress

Với website WordPress, phần đổi nằm ở Cài đặt, Tổng quan, gồm hai ô Địa chỉ WordPress (URL) và Địa chỉ trang web (URL). Đổi xong, tên miền cũ vẫn còn trong nội dung bài viết, ảnh, menu, nên bạn dùng công cụ tìm và thay thế trong cơ sở dữ liệu thay vì sửa tay từng bài. Hai ô bị khoá nghĩa là địa chỉ đang khai trong tệp wp-config.php và phải sửa ở đó.

Phần kỹ thuật xong mới là một nửa việc. Những chỗ còn ghi tên miền cũ nằm rải rác ngoài website: chữ ký email, hồ sơ Google Maps, trang mạng xã hội, đường dẫn trong quảng cáo đang chạy và mã QR đã in trên bao bì. Hãy lập danh sách và sửa từng chỗ, đồng thời đổi địa chỉ trong Google Analytics và mã theo dõi quảng cáo.

Gia hạn tên miền và chuyện xảy ra khi tên miền hết hạn

Gia hạn tên miền là việc nhỏ nhưng quên thì hậu quả lớn: website và email ngừng cùng lúc, khách gửi thư chỉ nhận thông báo lỗi. Tên miền không mua đứt mà đăng ký sử dụng có thời hạn, gia hạn theo năm hoặc nhiều năm một lần.

Khi tên miền hết hạn, chuyện xảy ra theo từng chặng. Với tên miền .vn, theo VNNIC, từ ngày thứ 1 đến ngày thứ 30 sau khi hết hạn tên miền tạm ngừng hoạt động nhưng chủ thể vẫn nộp phí gia hạn được. Sau 30 ngày, tên miền chuyển sang trạng thái xử lý thu hồi, không gia hạn được nữa và có thể bị thu hồi bất cứ lúc nào để người khác đăng ký. Diễn biến chi tiết của từng loại đuôi có trong bài vòng đời tên miền.

Để không rơi vào cảnh đó, bạn nên bật tự gia hạn nếu nhà đăng ký cho phép, gia hạn nhiều năm một lần với tên miền chính, và để email nhận thông báo là hộp thư công ty có người đọc hằng ngày. Ghi ngày hết hạn của tên miền, hosting và chứng chỉ SSL vào cùng một lịch, vì ba thứ này hết hạn đều làm website ngừng chạy hoặc hiện cảnh báo.

Tên miền, hosting và website tại 123Website

Nếu đang bắt đầu từ con số không, bạn có thể đăng ký tên miền, hosting và làm website cùng một nơi để khỏi phải tự trỏ bản ghi. Trang tên miền của 123Website có công cụ tra tên còn trống và hướng dẫn khai thông tin chủ thể; sau khi tên miền kích hoạt, chúng tôi trỏ về website và email doanh nghiệp cho bạn.

Website theo mẫu tại 123Website có giá từ 4,99 triệu (gói GOLD) theo bảng phí thiết kế website, kèm tặng hosting năm đầu đúng gói bạn chọn. Bạn có thể xem trước giao diện trong kho mẫu website rồi dùng công cụ tính chi phí làm website để thấy các khoản năm đầu và từ năm thứ hai.

Website đang chạy mà cần sửa DNS, cài SSL hay đổi tên miền thì gói kỹ thuật viên theo giờ là đủ, không cần ký hợp đồng dài.

Câu hỏi thường gặp

Chọn kỹ một lần, giữ cẩn thận nhiều năm

Tên miền là gì, gọn lại là địa chỉ khách nhớ và gõ mỗi ngày, nên đáng chọn kỹ, đứng tên đúng doanh nghiệp và gia hạn đúng hạn. Cần hỗ trợ, bạn gọi 0932 092 002 trong giờ làm việc hoặc để lại thông tin ở trang đăng ký tư vấn.